{"id":507,"date":"2021-02-16T14:23:01","date_gmt":"2021-02-16T10:23:01","guid":{"rendered":"http:\/\/intermedplus.az\/?p=507"},"modified":"2021-02-16T14:23:01","modified_gmt":"2021-02-16T10:23:01","slug":"karbohidratlarin-orqanizm-ucun-fizioloji-%c9%99h%c9%99miyy%c9%99ti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intermedplus.az\/?p=507","title":{"rendered":"Karbohidratlar\u0131n orqanizm \u00fc\u00e7\u00fcn fizioloji \u0259h\u0259miyy\u0259ti"},"content":{"rendered":"\n<p>Bitki v\u0259 heyvanat m\u0259n\u015f\u0259li qidalar\u0131n t\u0259rkibind\u0259 karbohidratlar\u0131n olmas\u0131 onlar\u0131n d\u0259y\u0259rliliyini art\u0131ran amill\u0259rd\u0259n biridir. Karbohidratlar insan orqanizmin\u0259 g\u00fcnd\u0259lik laz\u0131m olan enerjinin dem\u0259k olar ki, yar\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259min edirl\u0259r. Onlar orqanizmd\u0259 \u0259sas\u0259n enerji m\u0259nb\u0259yi kimi istifad\u0259 olunurlar. M\u00fcr\u0259kk\u0259b karbohidratlar (m\u00fcr\u0259kk\u0259b \u015f\u0259k\u0259rl\u0259r, polisaxaridl\u0259r) h\u0259zm prosesl\u0259rind\u0259 sad\u0259 \u015f\u0259k\u0259rl\u0259r\u0259 (monosaxaridl\u0259r\u0259) q\u0259d\u0259r par\u00e7aland\u0131qdan sonra orqanizm t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259nims\u0259nilirl\u0259r. \u0130nsan orqanizmi \u00f6z\u00fcn\u0259 laz\u0131m olan b\u0259zi m\u00fcr\u0259kk\u0259b \u015f\u0259k\u0259rl\u0259ri sintez edir. Karbohidratlardan orqanizmd\u0259 tikinti material\u0131 kimi d\u0259 istifad\u0259 edilir. Bu madd\u0259l\u0259r v\u0259 onlar\u0131n z\u00fclal v\u0259 ya\u011f molekullar\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri bir \u00e7ox h\u00fcceyr\u0259 v\u0259 toxumalar\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxildirl\u0259r. \u0130nsanda b\u0259sit \u015f\u0259k\u0259rl\u0259r ql\u00fckoza v\u0259 qlikogen (heyvani ni\u015fasta) kimi qaraciy\u0259rd\u0259 v\u0259 \u0259z\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 ehtiyat \u015f\u0259klind\u0259 saxlanan m\u00fcr\u0259kk\u0259b \u015f\u0259k\u0259r\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r. Normal halda, qanda daim ql\u00fckoza olur. Qanda ql\u00fckozan\u0131n s\u0259viyy\u0259sinin nisbi sabitliyinin daim qorunub saxlanmas\u0131 \u015f\u0259k\u0259r m\u00fcbadil\u0259sinin m\u00fch\u00fcm g\u00f6st\u0259ricil\u0259rind\u0259n biridir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 insanlar\u0131n qidas\u0131nda \u015f\u0259k\u0259rin normadan art\u0131q olmas\u0131 hallar\u0131na tez-tez rast g\u0259linir. Bu son n\u0259tic\u0259 stabilliy\u0259 t\u0259sir ed\u0259r\u0259k, b\u0259d\u0259nd\u0259 b\u0259zi m\u00fcbadil\u0259 poz\u011funluqlar\u0131na, o c\u00fcml\u0259d\u0259n normadan art\u0131q piyl\u0259nm\u0259y\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r. \u0130nsan\u0131n qidalanmas\u0131nda karbohidratlar\u0131n \u0259sas m\u0259nb\u0259yi bitki m\u0259hsullar\u0131d\u0131r. Heyvanat m\u0259n\u015f\u0259li karbohidratlar \u00e7ox azd\u0131r, laktoza v\u0259 qlikogen kimi madd\u0259l\u0259r bu tip karbohidratlara misal ola bil\u0259r. Orqanizmd\u0259 karbohidrat v\u0259 ya\u011f m\u00fcbadil\u0259l\u0259ri \u00e7ox s\u0131x qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sirl\u0259r\u0259 malikdirl\u0259r. H\u0259r qram karbohidrat\u0131n orqanizmd\u0259 oksidl\u0259\u015fm\u0259si (yanmas\u0131) n\u0259tic\u0259sind\u0259 verdiyi enerji 4,0 kkaloriy\u0259 b\u0259rab\u0259rdir. Kaloriliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 1 q z\u00fclal v\u0259 1 q karbohidrat eyni \u0259h\u0259miyy\u0259t`\u0259 malikdir, lakin \u015f\u0259k\u0259r insanda enerji m\u00fcbadil\u0259sinin \u0259n m\u00fct\u0259h\u0259rrik komponentidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Kimy\u0259vi qurulu\u015funa v\u0259 m\u0259nims\u0259nilm\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 karbohidratlar\u0131 sad\u0259 v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b \u015f\u0259k\u0259rl\u0259r\u0259 ay\u0131rmaq olar. Sad\u0259 \u015f\u0259k\u0259rl\u0259r (mono- v\u0259 disaxaridl\u0259r) suda v\u0259 sulu m\u0259hlullarda yax\u015f\u0131 h\u0259ll olunur, asanl\u0131qla sorulur v\u0259 m\u0259nims\u0259nilirl\u0259r. Qidalanmada sad\u0259 \u015f\u0259k\u0259rl\u0259rd\u0259n ql\u00fckoza v\u0259 fruktoza daha b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Saxaroza yax\u015f\u0131 qida keyf\u0131yy\u0259tl\u0259rin\u0259 v\u0259 y\u00fcks\u0259k kaloriliy\u0259 malik olan karbohidratd\u0131r. Amma onun m\u0259nf\u0131 c\u0259h\u0259tl\u0259ri d\u0259 vard\u0131r, bel\u0259 ki, onu art\u0131q miqdarda q\u0259bul etdikd\u0259, insan\u0131n g\u00fcnd\u0259lik qida rasionu \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan kalorinin xeyli artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Bu da f\u0131ziki \u0259m\u0259kl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmayan v\u0259 ya az m\u0259\u015f\u011ful olan, habel\u0259 ya\u015fl\u0131 adamlar \u00fc\u00e7\u00fcn arzuolunmazd\u0131r. Bu h\u0259m d\u0259 piyl\u0259nm\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olur. \u0130nsan\u0131n qidas\u0131nda saxarozan\u0131n \u0259sas m\u0259nb\u0259yi \u015f\u0259k\u0259r qam\u0131\u015f\u0131 v\u0259 \u015f\u0259k\u0259r \u00e7u\u011fundurundan al\u0131nan \u015f\u0259k\u0259rdir. Bunlar bi\u015firildikd\u0259n sonra, saxarozan\u0131n (m\u0259i\u015f\u0259td\u0259 i\u015fl\u0259dil\u0259n \u015f\u0259k\u0259r tozu, q\u0259nd) al\u0131nmas\u0131 v\u0259 \u0259halinin bu karbohidrata olan t\u0259l\u0259bat\u0131 \u00f6d\u0259nilir. Xeyli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 faydal\u0131 \u015f\u0259k\u0259rl\u0259rd\u0259n olan laktoza s\u00fcd \u015f\u0259k\u0259ridir v\u0259 ancaq s\u00fcdd\u0259 tap\u0131l\u0131r. Onun \u015firinliyi bir o q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k deyil. Laktozan\u0131n orqanizmd\u0259 h\u0259zmi z\u0259if gedir. Onu ad\u0259t\u0259n k\u00f6rp\u0259 v\u0259 ah\u0131l ya\u015flar\u0131nda olanlara t\u00f6vsiy\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bitki v\u0259 heyvanat m\u0259n\u015f\u0259li qidalar\u0131n t\u0259rkibind\u0259 karbohidratlar\u0131n olmas\u0131 onlar\u0131n d\u0259y\u0259rliliyini art\u0131ran amill\u0259rd\u0259n biridir. Karbohidratlar insan orqanizmin\u0259 g\u00fcnd\u0259lik laz\u0131m olan enerjinin dem\u0259k olar ki, yar\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259min edirl\u0259r. Onlar orqanizmd\u0259 \u0259sas\u0259n enerji m\u0259nb\u0259yi kimi istifad\u0259 olunurlar. M\u00fcr\u0259kk\u0259b karbohidratlar (m\u00fcr\u0259kk\u0259b \u015f\u0259k\u0259rl\u0259r, polisaxaridl\u0259r) h\u0259zm prosesl\u0259rind\u0259 sad\u0259 \u015f\u0259k\u0259rl\u0259r\u0259 (monosaxaridl\u0259r\u0259) q\u0259d\u0259r par\u00e7aland\u0131qdan sonra orqanizm t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259nims\u0259nilirl\u0259r. \u0130nsan orqanizmi \u00f6z\u00fcn\u0259 laz\u0131m olan&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":508,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"pagelayer_contact_templates":[],"_pagelayer_content":"","footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-507","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mqallr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intermedplus.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/507","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intermedplus.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intermedplus.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intermedplus.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intermedplus.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=507"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/intermedplus.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/507\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":509,"href":"https:\/\/intermedplus.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/507\/revisions\/509"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intermedplus.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/508"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intermedplus.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=507"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intermedplus.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=507"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intermedplus.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=507"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}